Jeżeli uczestniczyłeś w kolizji lub wypadku drogowym, którego nie byłeś sprawcą, możesz dochodzić odszkodowania z obowiązkowego ubezpieczenia OC sprawcy. Wbrew powszechnemu przekonaniu odszkodowanie nie ogranicza się wyłącznie do kosztów naprawy samochodu. W zależności od okoliczności sprawy może ono obejmować również koszty holowania, najmu pojazdu zastępczego, utratę wartości handlowej pojazdu czy inne wydatki pozostające w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem.

Poniżej wyjaśniam, co obejmuje odszkodowanie z OC sprawcy, jak zgłosić szkodę, jakie dokumenty warto przygotować oraz co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmówi wypłaty odszkodowania albo wypłaci je w zaniżonej wysokości.

Co obejmuje odszkodowanie z OC sprawcy?

W przypadku odszkodowania z OC sprawcy zastosowanie mają ogólne zasady prawa odszkodowawczego. Jest to zasadnicza różnica w porównaniu z ubezpieczeniem autocasco, którego zakres ochrony wynika przede wszystkim z postanowień umowy ubezpieczenia.

Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje zarówno straty, które poszkodowany poniósł, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody nie wyrządzono. Oznacza to, że odszkodowanie z OC sprawcy powinno co do zasady prowadzić do pełnego naprawienia szkody.

Odszkodowanie może obejmować zarówno szkody majątkowe (np. uszkodzony samochód czy rzeczy przewożone w pojeździe), jak również szkody na osobie.

Najczęściej poszkodowany może dochodzić zwrotu:

• kosztów naprawy pojazdu, 
• kosztów holowania, 
• kosztów najmu pojazdu zastępczego, 
• kosztów parkowania uszkodzonego pojazdu, 
• utraty wartości handlowej pojazdu, 
• kosztów dodatkowego badania technicznego po naprawie, 
• odszkodowania za rzeczy uszkodzone lub zniszczone podczas zdarzenia. 

Powyższy katalog nie jest zamknięty. Naprawieniu podlegają również inne szkody pozostające w adekwatnym związku przyczynowym z wypadkiem. Co do zasady poszkodowany może dochodzić wszystkich szkód, które jest w stanie wykazać i udowodnić.

Czego nie obejmuje odszkodowanie z OC sprawcy?

Odszkodowanie z obowiązkowego ubezpieczenia OC sprawcy nie pokrywa wszystkich rodzajów szkód. Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela wynika z przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych i podlega określonym ograniczeniom. Można zatem wskazać że nie obejmuje szkód takich jak:

Szkody przekraczające sumę gwarancyjną

Ubezpieczyciel odpowiada tylko do wysokości ustawowej sumy gwarancyjnej. W przypadku szkód na mieniu wynosi ona 6 021 600 zł dla jednego zdarzenia, niezależnie od liczby poszkodowanych. Jeżeli wartość szkody przekroczy tę kwotę, nadwyżka nie jest objęta ochroną z polisy OC sprawcy.

Szkody w mieniu właściciela pojazdu sprawcy

OC nie obejmuje szkód polegających na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego. Dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona.

Szkody w przewożonych za opłatą ładunkach

Ochrona z OC nie obejmuje szkód powstałych w przewożonych za wynagrodzeniem ładunkach, przesyłkach lub bagażu. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy za szkodę odpowiada posiadacz innego pojazdu niż ten, którym przewożono uszkodzone przedmioty.

Utrata cennych przedmiotów i dokumentów

Z ubezpieczenia OC nie przysługuje odszkodowanie za utratę:

• gotówki,
• biżuterii,
• papierów wartościowych,
• dokumentów,
• zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych oraz innych kolekcji o podobnym charakterze.

Szkody związane z zanieczyszczeniem środowiska

Ubezpieczenie OC nie obejmuje szkód polegających na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska.

Jak zgłosić szkodę?

Szkodę można zgłosić telefonicznie, pocztą elektroniczną, za pośrednictwem formularza udostępnionego przez ubezpieczyciela lub pisemnie. Przepisy nie nakładają na poszkodowanego obowiązku zgłoszenia szkody w określonej formie ani nie pozwalają ubezpieczycielowi ograniczyć zgłoszenia wyłącznie do jednego sposobu. Konieczne będą dane dotyczą danych sprawcy i polisy.

Ile mam czasu na zgłoszenie szkody?

Przepisy prawa nie określają terminu, w jakim poszkodowany powinien zgłosić szkodę z OC sprawcy. Nie należy mylić zgłoszenia szkody z terminem przedawnienia roszczenia.

Nie oznacza to jednak, że warto zwlekać. Upływ czasu może utrudnić wykazanie okoliczności zdarzenia oraz wysokości szkody. Z praktycznego punktu widzenia zgłoszenie szkody jak najszybciej leży w interesie poszkodowanego.

Roszczenie o naprawienie szkody ulega jednak przedawnieniu. Zgodnie z art. 442¹ Kodeksu cywilnego zasadniczo termin przedawnienia wynosi trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie oraz o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co do zasady termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynika ze zbrodni lub występku, termin przedawnienia wynosi dwadzieścia lat. Odrębne zasady obowiązują również w przypadku szkód na osobie.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Podstawowym dokumentem są dane sprawcy szkody oraz informacje pozwalające ustalić jego ubezpieczyciela.

Co do zasady zakład ubezpieczeń prowadzi postępowanie likwidacyjne i sam ustala okoliczności zdarzenia. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych wypłata odszkodowania następuje na podstawie ustaleń dokonanych przez ubezpieczyciela.

Jednocześnie art. 16 ust. 3 tej ustawy zobowiązuje poszkodowanego do przedstawienia posiadanych dowodów dotyczących zdarzenia i szkody oraz do współdziałania przy ustalaniu okoliczności sprawy.

W praktyce warto przygotować:

• dane sprawcy, 
• zdjęcia miejsca zdarzenia, 
• zdjęcia uszkodzeń, 
• oświadczenie sprawcy lub notatkę Policji, 
• rachunki i faktury potwierdzające poniesione wydatki, 
• dokumenty dotyczące uszkodzonego mienia. 

Jeżeli istnieje taka możliwość, warto również zabezpieczyć nagranie lub zdjęcia przedstawiające położenie pojazdów bezpośrednio po zdarzeniu. Często stanowią one istotny materiał dowodowy zarówno w postępowaniu likwidacyjnym, jak i sądowym.

Czy sprawca ma obowiązek podać dane?

Tak. Art. 16 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nakłada na osobę objętą ubezpieczeniem obowiązek przekazania pozostałym uczestnikom zdarzenia informacji pozwalających zidentyfikować zakład ubezpieczeń oraz zawartą umowę ubezpieczenia.

Obowiązek ten uzupełniają przepisy Prawa o ruchu drogowym, zgodnie z którymi uczestnik zdarzenia powinien podać również swoje dane osobowe oraz dane właściciela pojazdu, jeżeli nie jest jego właścicielem.